Οδυσσέας - James Joyce

 

Ξεκινώντας λοιπόν την ανάγνωση του 'Οδυσσέα' ο αναγνώστης έχει να αντιμετωπίσει τον σκόπελο των 2 πρώτων κεφαλαίων. Όχι ότι τα επόμενα είναι πιο εύκολα, αλλά τα δυο πρώτα είναι εκείνα τα οποία σε βάζουν στο κλίμα, αν θέλετε, του βιβλίου. Είναι στριφνά, φορές φορές ακαταλαβίστικα και αν δεν έχετε υπομονή ίσως καθοριστικά για τη συνέχιση του εγχειρήματος. Σ' αυτά είχα κολλήσει κι εγώ τις προηγούμενες φορές, τρεις το νούμερο, όταν και τελικά είχα παρατήσει τον 'Οδυσσέα'.

Την πρώτη και τη δεύτερη με τη μετάφραση του Καψάσκη, πολλά χρόνια πριν, και την τρίτη σχετικά πρόσφατα μ' αυτήν του Ε. Ανευλαβή (αυτήν διάβασα τελικά). Είχα φτάσει στο τρίτο κεφάλαιο και πάλι, είχα εγκαταλείψει. Τι άλλαξε; Ο οδηγός του Μαραγκόπουλου, τον οποίo δεν είχα και προμηθεύτηκα; Τα σχόλια φίλων 'Τζοϋσικών' που με ενθάρρυναν; η πεποίθηση ότι αυτή τη φορά θα τα καταφέρω;

Και τα τρία θα έλεγα. Με διακατείχε μια βεβαιότητα ότι ο 'Οδυσσέας' θα με κέρδιζε. Λες και αισθανόμουν ότι ήμουν πλέον ώριμος γι αυτή την ανάγνωση. Και δεν έπεσα έξω.

Πέρασα τον σκόπελο των 2 πρώτων κεφαλαίων με τον Τζόυς να έχει ήδη εξάψει την περιέργειά μου για τη συνέχεια. Και τι συνέχεια ήταν αυτή! Δεν υπήρξαν φορές που αγανάκτησα; Υπήρξαν. Φορές που βαρέθηκα; Επίσης. Φορές που σκέφτηκα να το παρατήσω το ρημάδι; Καμία!

Έτσι λοιπόν περνούσα απ' το ένα κεφάλαιο στο επόμενο ρίχνοντας μια ματιά στον οδηγό, περισσότερο στο τέλος κάθε κεφαλαίου παρά στην αρχή. Για μένα, ήταν απαραίτητος. Ήθελα μια κάποια ανάλυση, άλλοτε περισσότερο άλλοτε λιγότερο, υπήρξαν όμως και φορές που σχεδόν δεν ασχολήθηκα. Πιστεύω ότι οι πληροφορίες θα βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει το σύμπαν του Τζόυς το οποίο βέβαια σελίδα τη σελίδα θα αρχίσει να του φαίνεται ολοένα και πιο γνώριμο. Η πρόσφατη ιστορία της Ιρλανδίας, το βιβλίο γράφτηκε από το 1914 μέχρι το 1921 όταν και εκδόθηκε, ο ρόλος των Βρετανών, ο Εθνικισμός, οι Εβραίοι, τα ήθη της εποχής, ο ρόλος της θρησκείας, καθολικοί - προτεστάντες, τα pubs, τα στοιχήματα, μια κηδεία, ένα σουρεαλιστικό θεατρικό έργο, ένα μαιευτήριο και άλλα πολλά, δε θα σας τα γράψω όλα και στο φόντο ως σήμειο αναφοράς, αλλά αρκετά δυσδιάκριτο πολλές φορές, η ιστορία του ίδιου του Οδυσσέα, ξέρετε εσείς, του Ομηρικού ντε!

Ό,τι και όσο καταλάβει ο καθένας είναι αυτό το βιβλίο. Κεφάλια δεν παίρνουμε, αναλύσεις περί αυτού υπάρχουν άπειρες. Κι αν δεν θέλετε να το διαβάσετε μην το κάνετε. Για μένα όμως ήταν μια πραγματικά ξεχωριστή εμπειρία.

Παραθέτω εδώ αποσπάσματα απ' τις αναρτήσεις μου, σχετικές με κάποια κεφάλαια.

(Την Βιογραφία του Ellmann την ξεκίνησα παράλληλα αλλά την παράτησα κάπου εκεί στη σελίδα εκατόν είκοσι κάτι - απ' τις χίλιες κάτι. Μπορεί να την ξαναπιάσω. Μπορεί και όχι.)

Από το Κεφάλαιο 10, 'Πλαγκταί Πέτραι'

Το εννιά ήταν ζόρικο, αλλά ακόμα κι έτσι, ο Τζόυς καταφέρνει να σε κάνει να πιστέψεις ότι κατανοείς τα περισσότερα, πιάνεις το νόημα κι ας είναι εν τέλει αυτό που εσύ αντιλαμβάνεσαι και ενδεχομένως όχι εκείνος. Ακόμα κι αυτό το στοιχείο είναι μέρος της μαγείας αυτού του βιβλίου.

Στο Κεφάλαιο 11, 'Σειρήνες' ο Τζόυς ξεκινάει αραδιάζοντας φαινομενικά ασύνδετες προτάσεις, για να τις εμφανίσει μια προς μια λίγο μετά στο κυρίως κείμενο.

Πάρτε και ολίγη από καθαρεύουσα, γιατί έτσι μας αρέσει, καθώς κι έναν ορυμαγδό από ονόματα, κεχαραγμένα επί σειρά θαλασσίων λίθων

Κεφάλαιο 12 - Κύκλωπες

Ξεκινάει που λέτε το Κεφάλαιο 13, Ναυσικά, και νομίζεις ότι διαβάζεις άλλον συγγραφέα, θυμίζει μυθιστόρημα του 19 αιώνα με ολίγη από ρομαντισμό, κι εκεί που λες, πάει, χάλασε, βατός κι ο Ιρλανδός, στο γυρνάει ξαφνικά στο γνωστό υποθετωαλλαδενειμαισιγουροςλεςναεννοειαυτο στυλ, και ησυχάζει η ψυχούλα μου.

Είπα κι εγώ...

Ούλοι, ούλοι στο γάμο του Κουτρούλη' μια (πολύ) εκλαϊκευμένη θεώρηση του κεφαλαίου 14, Βόδια του Ήλιου, όπου όλα γίνονται και τίποτα, σε ένα μαιευτήριο κι έπειτα σε μια παμπ, με Μπλουμ και φίλους, με μια κουβέντα γύρω απ τη γέννηση αλλά και εκτός αυτής, και αστρολογία έχομεν, 71 σελίδες γραμμένες στην καθαρεύουσα.

Στα μέσα περίπου του 15ου κεφαλαίου, 'Κίρκη', το πιο μεγάλο σε έκταση, απολαυστικός Τζόυς σε ένα κείμενο σα θεατρικό έργο, με μπόλικο χιούμορ, πάρα πολλά πρόσωπα και σουρεαλιστικές καταστάσεις. Υπέροχο

Κεφάλαιο 16, 'Εύμαιος', στο τσαρδί του Κατσικογδάρτη όπου συχνάζουν οι αμαξάδες, ένας ναυτικός αραδιάζει ιστορίες και ο Μπλουμ με τον Στέφανο Δαίδαλο μιλάνε για την Ιρλανδία, την πρόσφατη ιστορία της και άλλα διάφορα. Κάπως επίπεδο, χωρίς να παρουσιάζει το ενδιαφέρον των προηγούμενων κεφαλαίων, και σχετικά εύκολο στην ανάγνωση. Πάμε για Ιθάκη τώρα, προτελευταίο μέρος, ενώ απομένουν 150+ σελίδες μέχρι το τέλος ...

Όλο το 17ο κεφάλαιο είναι γραμμένο στο ίδιο ύφος, δηλαδή, ερώτηση, απάντηση, ερώτηση απάντηση, όχι σε μορφή διαλόγου, αλλά ανάλυσης κατί σαν: γιατί έγινε η αυτή η συνάντηση; τι θα είχε γίνει αν δεν είχε συμβεί; πώς μπήκε ο Μπλουμ σπίτι του; πώς αλλιώς θα μπορούσε να είχε μπει; γιατί διαφώνησε ο Στεφάνος Δαίδαλος για το τάδε θέμα; τι θα είχε γίνει αν είχε συμφωνήσει; κτλ κτλ. κτλ. Ο Τζόυς σε βάζει σ' ένα ρυθμό μέχρι το τέλος, με αιτιολογήσεις και εξαντλητικές περιγραφές φτιάχνοντας ένα ακόμα γοητευτικό πυκνό κεφάλαιο.

Κεφάλαιο 18, 'Πηνελόπη', φινάλε. Ο Τζόυς επιλέγει την Μόλλυ Μπλουμ, σύζυγο Λεοπόλδου Μπλουμ, για να μας πάει μέχρι την τελευταία σελίδα, μιλώντας για το γάμο, τη σχέση της με το Λεοπόλδο, τους εραστές της, τους άντρες γενικότερα, την ίδια τη γυναίκα και τη θέση της σε σχέση με το 'άλλο' φύλο, κι όλα αυτά ουσιαστικά σε μια πρόταση χωρίς τελεία, κόμμα και τα ρέστα, για εξήντα περίπου σελίδες, φτάνοντας τελικά στο τέλος μ' ένα μαγικό κλείσιμο. Θα μπορούσα να πω ότι ήταν το πιο ωραίο κεφάλαιο αλλά θα αδικούσα τα υπόλοιπα δεκαεπτά.

Δε σας κρύβω ότι το τέλος με συγκίνησε. Δε σας κρύβω επίσης ότι αισθάνθηκα μετέωρος, σαν να έχασα ένα κομμάτι μιας απαραίτητης συνέχειας.