Sunday, August 16, 2015

Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης - Italo Calvino


Όταν ζήτησα απ’ τον Μαραμπού να μου γράψει ένα κείμενο για το μπλογκ είχα ήδη ξεκινήσει να διαβάζω το ‘Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης’. Λίγο πριν το τελειώσω φεύγει απ’ τη ζωή ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, μεταφραστής του έργου του. Σαν όλα να γύριζαν γύρω απ’ τον Καλβίνο.
Όπως οι ματριόσκες ανοίγει το βιβλίο. Μια ιστορία βρίσκεται μέσα σε μια άλλη κι έπειτα σε μια άλλη κι όλες συνδέονται εντός ή εκτός εισαγωγικών αλλά εν τέλει χωρίς, γιατί συνδέονται μέσα στο ιδιοφυές μυαλό του συγγραφέα. Είμαι εγώ που διαβάζω εκείνος που γράφει, απευθύνεται σε εμένα που διαβάζω, στον ίδιο που γράφει και στους ήρωες του, σε δεύτερο πρόσωπο, σε τρίτο.

Υπάρχουν στιγμές μοναδικές στην πορεία ενός συστηματικού αναγνώστη. Μπορεί να μου διαφεύγουν αρκετές στη δική μου, αλλά οι πιο σημαντικές έρχονται αμέσως στην επιφάνεια μόλις τις σκεφθώ. Μια: Κάφκα Δυο: Προυστ Τρεις: Φώκνερ Τέσσερις: Μπέρνχαρντ Πέντε: Καλβίνο (η σειρά είναι αυθαίρετη). Ναι, ο Καλβίνο χώνεται αμέσως εκεί ψηλά όχι για να συγκριθεί αλλά για να εμπλουτίσει με τον μοναδικό του τρόπο τις κορυφές της λογοτεχνίας.
Διαβάζω τον Ταξιδιώτη και θέλω να επιστρέψω στην πρώτη σελίδα και να ξαναξεκινήσω. Διαβάζω τον Καλβίνο και το μυαλό μου πάει κι έρχεται αναζητώντας φορές φορές ένα νόημα που ελευθερώνει τη σκέψη από γραμμικές πορείες μέχρι την τελευταία σελίδα.
Ένα ταξίδι έκανα σε δέκα νουβέλες που ξεκίνησαν αλλά δεν τελείωσαν. Ένα ταξίδι που ξεκινάει από εμένα τον αναγνώτη κι εμένα τον συγγραφέα και τελειώνει σε εμένα. Ένα μωσαϊκό από λογοτεχνικές ιδέες που αναπτύσσεται με μαεστρία και χιούμορ, ένα ιδιοφυές σύμπλεγμα γραφής που θα μπορούσα να το περιγράψω μονάχα με μια λέξη: μαγεία




Υ.Γ. Το πορτραίτο του συγγραφέα έχει φιλοτεχνήσει ο Paolo Ventura

Thursday, August 6, 2015

Why I am a Calvinist - Μαραμπού


Οι λέξεις αυτή τη φορά είναι του Μαραμπού. Απολαύστε τον:

Why I am a Calvinist
Δηλώνω Καλβινιστής, με την αυθαίρετη έννοια του όρου, δηλαδή του ένθερμου υποστηρικτή και αναγνώστη του Ίταλο Καλβίνο! Και μόνο. Η λογοτεχνία του Καλβίνο είναι για πιστούς αναγνώστες, όχι για εκείνους που μεταλαβαίνουν λογοτεχνία Χριστούγεννα και Πάσχα – άντε και 15αύγουστο! Η ανανέωση της λογοτεχνίας θα γίνει μόνο μέσω της μορφής.
 Αν όλα έχουν ειπωθεί στην λογοτεχνία δεν αρκεί να τα επαναλάβεις με δικά σου λόγια – πόσα βιβλία δεν θυμίζουν “σπασμένο τηλέφωνο” που η πρωτοτυπία του αρχέτυπου μεταβιβάζεται ολοένα πιο εξασθενημένη ολοένα πιο διαστρεβλωμένη; Γιατί ο Λόγος του Θεού έχει καταντήσει τόσο βαρετό κείμενο;; Δεν διαβάζεται πλέον. Πρέπει να επανεφεύρουμε τον λόγο.
Εν αρχή ην ο λόγος, λοιπόν – μετά της μορφής, απαρεγκλίτως! Για να εισέλθεις στη Βασιλεία της Λογοτεχνίας πρέπει να είσαι κομματάκι πρωτότυπος – η πρωτοτυπία είναι η μονίμως βιασμένη κόρη που περιμένεις να καλοδεχτεί τα σπέρματα της καλλιτεχνικής σου δημιουργίας! Να έχεις όμως πάντα στο νου σου ότι μπορεί να είσαι εσύ ο τζούφιος!!
Οι πραγματικοί επιβήτορες της πρωτοτυπίας (Τζόυς, Μπέρνχαρντ, Ναμπόκοφ, Μπέκετ, Πύντσον, Φώκνερ, Καλβίνο) στο τέλος την παντρεύτηκαν και έζησαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα!
Ο Ίταλο Καλβίνο αποδεικνύεται ο πιο αγαπησιάρης επιβήτορας. Η λογοτεχνία του είναι τρυφερή, παραμυθένια, γοητευτική. Είναι ο πρίγκιπας με το άσπρο άλογο! Αν κάνεις τα πρώτα βήματα ως αναγνώστης και ονειρεύεσαι έναν πρίγκιπα, αυτός είναι σίγουρα ο Καλβίνο. Ξεκίνα από κει, γιατί στην πορεία, η λογοτεχνία θα γίνει τόσο σκληρή όσο και η ζωή.
Δεν πειράζει αν δεν καταλαβαίνεις πολλά από αυτά που γράφει, τα λέει τόσο ωραία!
Πάρε για παράδειγμα τα “Κοσμοκωμικά” (το βιβλίο που θα ήθελα να είχα γράψει εγώ). Πρωταγωνιστής είναι ο Κφβφκ! Δεν το βρίσκεις ήδη συναρπαστικό; Νιώθεις ότι το βιβλίο γράφεται μόνο για σένα, τα μάτια σου δίνουν ήχο στο όνομα του πρωταγωνιστή, μιας και δεν μπορεί να το κάνει το στόμα σου. Λείπουν τα φωνήεντα από το όνομα και αυτό είναι από μόνο του μια πράξη επαναστατική που ίσως αξίζει να της αφιερώσεις μια βαθύτερη σκέψη! Τα υπόλοιπα ονόματα είναι γεμάτα σύμβολα (μαθηματικά σύμβολα όμως), παρενθέσεις, αγκύλες, εκθέτες, αριθμοί, έτσι ώστε να μην μπορεί να τα οικειοποιηθεί ο προφορικός λόγος, αν σε ρωτήσει κάποιος ποιος είναι ο πρωταγωνιστής του βιβλίου να μην ξέρεις τι να πεις!
Ο Κφβφκ είναι παρατηρητής και συμμετέχων σε έναν κόσμο που αλλάζει – όπως ένας κόσμος που αλλάζει είναι και ο δικός μας, στον οποίο συμβαίνουν κοσμοκωμικές καταστάσεις! Πρόκειται για ένα από τα πλέον πρωτότυπα βιβλία του Ίταλο Καλβίνο και ένα εν γένει πρωτότυπο βιβλίο στην ιστορία της λογοτεχνίας.
Ο Καλβίνο ξεκινά με μια αναφορά στην επιστημονική ανακάλυψη (που δεν διευκρινίζεται αν είναι όντως πραγματική) Ευρισκόμενος στην εξωτερική ζώνη του Γαλαξία, ο Ήλιος χρειαζεται 200 εκατομμύρια χρόνια περίπου για να ολοκληρώσει την περιφορά του γύρω απ' αυτόν.

...και αμέσως ξεκινά το υπέροχο διήγημά του με τον Κφβφκ αυτόπτη μάρτυρα όλων των κοσμογονικών αλλαγών, να το επιβεβαιώνει με ζήλο. Ναι, τόσος ακριβώς χρόνος χρειαζόταν, όχι λιγότερος – είπε ο Κφβφκ – εγώ, περνώντας κάποτε από κάποιο σημείο του διαστήματος, έκανα ένα σημάδι για να μπορέσω να το ξαναβρώ μετά από διακόσια εκατομμύρια χρόνια, όταν θα ξαναπερνούσαμε από εκεί, στον επόμενο γύρο μας.
Στην συνέχεια, η φαντασία του Καλβίνο μοιάζει να έρχεται από άλλους γαλαξίες! Ξεδιπλώνει τα διηγήματά του με ένα κράμα ψευδοεπιστημονισμού και εξαιρετικού χιούμορ. Μέσα σε αυτά τα “εξωγήινα” διηγήματα δεν παραλείπει να στριμώξει καθετί γήινο και ανθρώπινο, μετατρέποντάς τα σε μια υπέροχη και ενδιαφέρουσα λογοτεχνία. Αυτό που με γοήτευσε περισσότερο είναι ότι σε αυτόν τον κόσμο των διηγημάτων που καλά καλά δεν έχει δημιουργηθεί η ύλη, τα χρώματα, η στεριά, ή δεν ξέρω και γω τι άλλο, ο Καλβίνο χρησιμοποιεί λογοτεχνικές μεταφορές και παρομοιώσεις (στριμωγμένοι σαν σαρδέλες!) ή ακόμα και καθημερινά αντικείμενα (κρεβάτι, τραπέζι) για να κάνει πιο οικείο στον αναγνώστη εκείνον τον παλιό ανοίκειο κόσμο μας. Και αυτός ο συνδυασμός προσφέρει ένα απαράμιλλο αναγνωστικό αποτέλεσμα.

Θεωρώ ότι μερικά από τα παραμυθάκια του μπορεί να τα απολαύσει και ένα παιδί (εξαιρώντας μερικά ελαφρώς δυσνόητα κομμάτια) ακόμα και αν δεν πιάσει όλα τα δεύτερα και τρίτα νοήματα των λέξεων. Θα μαγευτεί σίγουρα και όπως είναι και ο τίτλος ενός από τα διηγήματα... βάζουμε στοίχημα; Τα διηγήματα δεν διαβάζονται τόσο γρήγορα όσο ίσως φαντάστηκες όταν αντίκρισες το βιβλίο. Φταίει η συμπύκνωση της ύλης (της λογοτεχνικής αυτή τη φορά!). Για την τιμή που προσφέρεται και την χαρά που προσφέρει είναι μια πολύ καλή επιλογή. Η μετάφραση του Ανταίου Χρυσοστομίδη είναι όνομα και πράμα... χρυσόστομη!
Γιατί προβαίνω σε αυτήν την ομολογία πίστεως; Γιατί νιώθω έκπληξη που υπάρχουν ακόμα Θεοί που δεν σε απογοητεύουν! Ο Καλβίνο δεν με απογοήτευσε ποτέ και τι περισσότερο έχεις να περιμένεις από έναν Θεό, απλώς και μόνο να μην σε απογοητεύσει. Αμήν.

Μαραμπού









Tuesday, August 4, 2015

Καναδάς - Ρίτσαρντ Φορντ


Ο 'Καναδάς' του Ρίτσαρντ Φορντ κυλούσε ράθυμα τις πολύ ζεστές μέρες της περασμένης βδομάδας κάτω από το κλιματιστικό ή χωρίς αυτό με ποτάμια ιδρώτα να συνοδεύουν την ανάγνωσή του. Μα μπορείς να ευχαριστηθείς ένα βιβλίο κάτω από τέτοιες συνθήκες στην πόλη; Αφού δεν γινόταν να βρίσκομαι συνέχεια σε μια παραλία και έπρεπε να δουλεύω, το βιβλίο για μια ακόμη φορά ήταν το αντίδοτο. Τι κι αν ζεσταινόμουν ή κινδύνευα να πάθω ψύξη από ένα αφύσικο τρόπο μεταβολής της θερμοκρασίας, ο 15χρονος Ντελ μου διηγήθηκε όπως θα το έκανε στον καλύτερο φίλο που ποτέ δεν απόκτησε, για την ληστεία που διέπραξαν ξαφνικά οι γονείς του, τη φυγή της δίδυμης αδελφής του για την Καλιφόρνια κι έπειτα τη δική του από την Μοντάνα σε μια ξένη χώρα που τόσο έμοιαζε με την δική του χωρίς τελικά να μπορεί να είναι αυτό ακριβώς.

Ο Ντελ αναγκάζεται να φύγει στον Καναδά για να μην έρθει αντιμέτωπος με την πρόνοια και τα σωφρονιστικά ιδρύματα μετά από τη ληστεία που κάνει ο πατέρας του με τη βοήθεια της μητέρας του με σκοπό να ξεφύγει από τα οικονομικά τους αδιέξοδα. Εκεί αναλαμβάνει να τον φροντίσει ο Άρθουρ Ρέμλινγκερ, αδελφός μιας οικογενειακής φίλης της μητέρας του. Ένας αινιγματικός Αμερικάνος που έχει αναγκαστεί κι αυτός στο παρελθόν να φύγει από την πατρίδα του και να εγκατασταθεί σε μια μικρή πόλη του Καναδά όπου διατηρεί ένα ξενοδοχείο και διοργανώνει κυνηγετικές εξορμήσεις.

Η αναλυτική διάθεση του συγγραφέα είναι αυτή που μου τράβηξε την προσοχή, η διεισδυτική του ματιά στα γεγονότα, την ψυχολογία του ήρωα όπως και των υπολοίπων χαρακτήρων που βρίσκονται σε δεύτερο πλάνο αλλά κοντά του. Αυτή του η ικανότητα να αναλύει χωρίς να κουράζει μου δημιουργούσε την επιθυμία να προχωρήσω στην επόμενη σελίδα και να μάθω περισσότερα για αυτά που αντιλαμβάνονταν ο Ντελ. Το προτείνω ανεπιφύλακτα.